kustlijn coast line

 

Robert Mapplethorpe in de Kunsthal Rotterdam

In 2004 zag ik de Robert Mapplethorpe (1946-1989) tentoonstelling in het Guggenheim Berlijn, indrukwekkend. Zeker zo geweldig is de huidige expositie in het basement van de  Kunsthal Rotterdam, tot 27 augustus 2017 te zien. Het werk hangt in mooi formaat, thematisch in gescheiden ruimten, meestal uitgevoerd in sjiek gelatin silver prints.

Fijn Ingericht door senior curator Charlotte van Lingen. Goede afstand tussen de werken onderling, de middenas genomen om de hoogte af te stemmen. Resulteert in een heel overzichtelijke tentoonstelling, die ondanks de ruim 200 foto`s niet gauw zal vervelen.

 

Het krachtige veelal zwartwit werk is doorgaans vierkant van formaat, hiervoor is het midden formaat 6x6cm negatief van de Hasselblatt-camera verantwoordelijk. Composities zijn of neigen naar centraal, soms geheel symmetrisch, ( google hiervoor Mapplethorpe “Carlton”, “Phillip Prioleau”, “Lisa Lyon” en “Donald Cann”.) Ondanks zijn nauwgezette aanpak zullen veel composities intuïtief zijn ontstaan met het gevoel dat het zo “klopt”.

Soms snijdt hij zijn beelden rechthoekig. Zet zijn onderwerp letterlijk centraal en maakt daarmee  het onderwerp dominant, net zoals je dat vind bij religieuze afbeeldingen. Mogelijk heeft de Rooms Katholieke achtergrond van Mapplethorpe hierin een rol gespeeld.

Academisch is Mapplethorpe geschoold in schilderen en beeldhouwen, maar heeft deze opleiding voortijdig verlaten.

Tot midden jaren `70  werkt hij met Polaroidcamera die ook min of meer een vierkant kader heeft. Enkele van deze instant-camerabeelden combineert hij met magazine beeldmateriaal tot collages, je vind ze in de Kunsthal. Hé, unieke beelden!

 

Mapplethorpe fotografeerde bloemen, stillevens, tableau vivants, vrienden, kennissen en beroemdheden. Woonde toenmaals in het beruchte “Chelsea hotel” New York, “the home of bad behaviour” en the place to be om aan kunst verbonden beroemdheden te ontmoeten. In de Kunsthal zie portretten van onder andere Andy Warhol, waar hij een moeizame relatie mee had, zijn close kennis singer-songwriter dichteres Patti Smith, Cindy Sherman, en body builder Lisa Lyon.

Zijn modellen zijn blank, zwart, vrouwelijk of mannelijk.

 

Zijn foto`s zijn vaak contrastrijk en claire obscure, spel met licht en schaduw waarmee het werk een plastische kwaliteit krijgt, sculpturaal, bijna beeldhouwwerk. Soms bruut confronterend, dan weer strelend en liefelijk.

Zijn beelden voelen inhoudelijk zeker als laat 20ste eeuw, maar in de opbouw heerst een sfeer van klassieke traditie in de poses die hij zijn modellen laat aannemen, veel aandacht voor de anatomie van het menselijk lichaam. Het fotowerk herkent zich in de laat 16de eeuwse Vlaams manieristische gravures en houtsneden, onder andere van: Hendrick Golzius, Jacob Matham, Jan Saerendam en Jan Harmensz. Mapplethorpe`s claire obscure, “Lucinda`s hand”, lijkt een regelrechte vertaling van Goltzius gravure, “studie van de rechterhand”.

Door zijn hang naar het anatomische, werkt hij graag met dansers als model, maar ook Lisa Lyon, vrouwelijke bodybuilder stond voor zijn camera. Allemaal zeer fysiek en nauwkeurig esthetisch.

Ondanks dat ik de 16de eeuwse barok beweeglijker vind dan de fotografische verbeelding door Mapplethorpe, is de vergelijking helder. Alleen vrijheid van overdrijven in verbeelding, is in teken/schilder en beeldhouwkunst makkelijker te realiseren, dan in fotografie.

Zoals in de serie met “Thomas”, net zo in een cirkel geframed als bij Goltzius gravure “Phaeton”, ( n.a.v.  Cornelisz. Van Haarlem), “de vier vallende mannen”, dat qua beeld echt wel een ode is aan de fysieke dynamiek, zijn de gravures meer extatisch en dynamisch. Of Mapplethorpe ook het Grieks mythologische “hoogmoed” in gedachte heeft gehad, waarmee Goltzius zijn verbeeldingen maakte, is maar de vraag. Enerzijds het vroeg humanistisch onderzoek, kennis en wetenschap denken van de 16de eeuw, anderzijds het autonome en geëngageerde denken van  de hedendaagse kunstenaar, maar idealisering van het lichaam komt aardig overeen.

 

Mapplethorpe onderzoekt zowel het formele als het narratieve in het beeld, schoonheid van het lichaam zonder afleiding van attributen of locatie (google Mapplethorpe  Ken Moody of Ajitto), maar ook het tegengestelde, narratief en met erotische verwijzingen en/of speelse contrasten (Google Mapplethorpe Bruce of Alan Lyne).

 

Natuurlijk ontbreekt ook het BDSM homo erotische werk niet, waar Mapplethorpe veel negatieve aandacht mee opriep bij (conservatieven) en puriteins publiek. Zij twijfelde sterk aan de rechtvaardiging van subsidiering, belastinggelden, van dit soort “schandalig” werk, kreeg veel media-aandacht en mede daarmee bekendheid en roem.

Binnen dit controversiële onderwerp blijft hij beeldinhoudelijk heel formeel, met strakke composities. Als je naar zijn foto “Dominique and Elliot” kijkt, verdwijnen de touwen exact in de benedenhoeken van het beeld, hangt de man op zijn kop nagenoeg in het midden, versterkt door het hangtouw en de gevlochten kabel van scrotum tot keel, allemaal vrij centraal, verder zorgt het hangframe voor symmetrie in het beeld. De tweede man staat links op één derde, maar binnen het frame, nauwkeurige gecomponeerd. De foto “Brian Ridley and Lyle Heeter”, is speelser door de vele attributen, toch ook strak gecomponeerd door het “framen” van de portretten; staande man in het kruis van het raam, gordijnen precies even ver open, andere man gekaderd door stoel, gordijn en de schaduw van de staande man. Zo kunnen we nog wel even doorgaan, maar in deze heftige scene blijft de esthetiek formeel en met precisie uitgevoerd.

 

De bloemen

In meanderende lijnen en als erotische metaforen, eye of the beholder, registreert Mapplethorpe zijn Calla Lily`s, monumentaal maar ook wonderlijk teer. Veelal als geheel object met boeiende schaduwen, soms snijdt hij de compositie zo ver in dat er een geabstraheerd beeld ontstaat. Componeert binnen het vierkant zowel diagonaal als symmetrisch. Doorvallend en opvallend licht met verlopende schaduwen maken de lelies transparant en kwetsbaar.

Zo`n foto die best 5 meter hoog kan zijn zonder haar charme te verliezenen, ik zou er zo verlieft op kunnen worden.

Zijn “Poppy”, in kleur dit keer, beweegt binnen het vlak als een flamengodanseres. Esthetisch benadert hij de bloemen niet anders dan het menselijk lichaam: onderwerp, belichting, compositie.

In de portretten lijkt het dat hij elementen ontleent uit zijn bloemverbeeldingen, waar de handen van “Isabella Rosselini” het hoofd omgeven als een knop met haar schutblad. De kwaliteit en gebruik van handen in portretten is natuurlijk niet nieuw, in de jaren`50 zie je George Hurrell al veelvuldig de hand een belangrijke plaats geven in zijn portretten. Maar bij Mapplethorpe voelt het alsof de constructie van een bloem of samenspel van meerdere bloemen, inspiratie geeft voor een beeldoplossing, zo ook “dancing man”, zou heel aardig twee bloemen kunnen vormen.

 

De zelfportretten

Ontbreken natuurlijk ook niet, soms serieus, soms grappend, soms narcistisch en uiteindelijk voorspellend, de dood.

In het zelfportret 1988, is het lichaam al in de achtergrond opgelost, alleen nog hoofd en de hand zijn te zien. Zijn gezicht wordt gerijmd door een (vanitassymbool) “doodshoofd",  op de stok die hem dan nog overeind houdt. Eigenlijk ook wel heel Rooms Katholiek.

 

Het is allemaal te zien in de Kunsthal Rotterdam.

Een prachtige overzichtstentoonstelling waar menig ander platvorm jaloers op mag zijn.

Zo`n tentoonstelling die je echt niet mag missen, als je geïnteresseerd bent in kunst, fotografie of de laat 20ste eeuw beeldcultuur.

Een begane grond vol iconische gelatin silver prints, van en over Robert Maplethorpe

 

Recensie, Mike Werkhoven

Dit is een alinea. Klik hier om eigen tekst toe te voegen en te bewerken. Hier kun je jouw bezoekers je verhaal en bijzonderheden over jezelf vertellen.
Dit is een alinea. Klik hier om eigen tekst toe te voegen en te bewerken. Hier kun je jouw bezoekers je verhaal en bijzonderheden over jezelf vertellen.